Λιγότερο νερό καλύτερα αποτελέσματα: Πώς η καλύτερη διαχείριση των υδάτινων πόρων μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα και την ποσότητα της σοδειάς

Το νερό αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία για τη ζωή στον πλανήτη μας. Η κλιματική αλλαγή, η επέκταση των αστικών περιοχών και η ανάγκη να τραφεί ένας διαρκώς αυξανόμενος πληθυσμός έχουν μεγάλη επίπτωση στους πόρους γλυκού νερού. Ορισμένες περιοχές αντιμετωπίζουν επικείμενες ελλείψεις νερού και η χρέωση για τη χρήση γλυκού νερού θα αποτελεί σύντομα μια νέα πραγματικότητα σε πολλές περιοχές, ούτως ώστε να ελαχιστοποιηθεί η σπατάλη υδάτων.
Είναι, λοιπόν, προφανές ότι υπάρχει μεγάλος συσχετισμός μεταξύ γεωργίας και υδάτινων πόρων, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις καλλιεργειών που αναπτύσσονται σε περιοχές με χαμηλές βροχοπτώσεις. Η υπερβολική χρήση νερού μπορεί να οδηγήσει σε ελλείψεις ύδατος και οι πρακτικές άρδευσης πρέπει να προσαρμόζονται αναλόγως. Για τους αγρότες, όμως, η έλλειψη νερού δεν αποτελεί μόνο πρόβλημα για την απόδοση της σοδειάς τους.

Credits: Ugljesa TrkuljaΗ τεχνητή εφαρμογή ύδατος οδηγεί συχνά σε υπερ- ή υπο-άρδευση. Και οι δύο είναι βλαβερές για τις καλλιέργειες, λόγω των αλλαγών που προκαλούν στην ποιότητα του εδάφους. Η διατήρηση των σωστών επιπέδων υγρασίας στο έδαφος αποτελεί παράγοντα-κλειδί για τη σωστή ανάπτυξη των φυτών, διότι έχει σημαντική επίπτωση στη ευφορία της γης. Μέχρι πρόσφατα το γλυκο νέρο ήταν σχετικά φθηνό και εύκολα προσβάσιμο στις περρισότερες περιοχές της Ευρώπης. Συνεπώς, για πολλούς αγρότες έγινε συνήθης πρακτική να εφαρμόζουν (συχνά χωρίς αυτό να είναι αναγκαίο) ποσότητες νερού όταν παρατηρούνται συμπτώματα μη υγιούς ανάπτυξης των καλλιεργειών. Ωστόσο, όταν η υγρασία του εδάφους κρίνεται μόνο με βάση την παρατήρηση των φυτών, τα αποτελέσματα είναι ανακριβή, διότι βασίζονται σε υποθέσεις του αγρότη ως προς τα επαρκή επίπεδα υγρασίας εδάφους. Η εν λόγω πρακτική οδηγεί συχνά σε υπερβολική άρδευση, πράγμα που υπονομεύει την υγεία της σοδειάς.

Η υπερβολική άρδευση μπορεί να προκαλέσει τα παρακάτω:

  • Οι σπόροι δεν μπορούν να πάρουν αρκετό αέρα για να «αναπνεύσουν» και αυτό δημιουργεί δυσκολίες στη βλάστησή τους,
  • Οι ρίζες των φυτών δεν αναπτύσσονται σωστά – και πάλι λόγω έλλειψης οξυγόνου.
  • Αυξάνονται τα επίπεδα επιφανειακών αλάτων λόγω εξάτμισης, γεγονός που επηρεάζει την ευφορία του εδάφους.
  • Δημιουργείται περιβάλλον που ευνοεί την εμφάνιση ασθενειών.
  • Ροή θρεπτικών συστατικών και ζιζανιοκτόνων από τη ριζική ζώνη στα υπόγεια ύδατα (“έκπλυση”).
  • Αυξημένο κόστος καλλιέργειας.

Από την άλλη, είναι γνωστό ότι η έλλειψη νερού μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την υγεία της καλλιέργειας. Όταν η άρδευση γίνεται στις κατάλληλες φάσεις στη διάρκεια της εποχής της ανάπτυξης, διατηρεί την υψηλή ποιότητα της καλλιέργειας και αυξάνει την αναμενόμενη απόδοση. Αν γνωρίζουμε πότε χρειάζονται νερό τα φυτά και –ίσως ακόμη πιο σημαντικό- πότε δεν πρέπει να αρδεύονται, έχουμε επιτύχει το πρώτο βήμα στην κατεύθυνση της υγείας και προκοπής της σοδειάς και της αειφόρου διαχείρισης των φυσικών πόρων. Η σωστή διαχείριση της άρδευσης όχι μόνο βελτιώνει την ευφορία του εδάφους, αλλά βοηθά τους αγρότες να ελαχιστοποιήσουν τις δαπάνες άντλησης υδάτων. Η βελτίωση της αποδοτικότητας της άρδευσης της καλλιέργειας αποτελεί σημείο- κλειδί.

“Με τη χρήση λιγότερου νερού, οι αγρότες επιτυγχάνουν την ίδια ή και βελτιωμένη ποσότητα/ποιότητα απόδοσης”.

Πώς διατηρείται από χρόνο σε χρόνο η ευφορία του εδάφους

Η διατήρηση της υγρασίας του εδάφους στο σωστό επίπεδο και η πρόληψη της υποβάθμισης της ευφορίας του (λόγω έκπλυσης θρεπτικών συστατικών) εξοικονομεί για τον καλλιεργητή ενέργεια, χρήματα και κόπο εργασίας. Το υποβαθμισμένο έδαφος θέλει χρόνο και πρόσθετες εισροές με τη μορφή θρεπτικών συστατικών για να επιστρέψει στην αρχική του κατάσταση. Αυτό μπορεί να έχει αρνητική επίπτωση στην απόδοση αρκετών κύκλων ανάπτυξης.
Ο προγραμματισμός της άρδευσης είναι σύνθετο έργο. Πρέπει να ληφθούν υπόψη οι υδάτινοι πόροι (που σε πολλές περιπτώσεις είναι περιορισμένοι), η περιεκτικότητα σε άλατα και η μεταβλητότητα/αβεβαιότητα της βροχόπτωσης, ώστε να γίνει η ανάλογη διαχείριση υδάτων. Τα ποτίσματα ρουτίνας χωρίς να ληφθούν αναλόγως υπόψη οι παράμετροι αυτές σχεδόν πάντα καταλήγουν σε υπερ-άρδευση και σπατάλη νερού και ενέργειας. Εκτός αυτού, οι διαφορετικές καλλιέργειες απαιτούν διαφορετική στρατηγική άρδευσης στις διάφορες φάσεις αύξησης/ανάπτυξής τους.

Οι καλές αρδευτικές πρακτικές έχουν τα εξής οφέλη:

  • Σοδειές υψηλής ποιότητας
  • Διατήρηση της υγρασίας του εδάφους σε σταθερό επίπεδο, οπότε ελαχιστοποιείται η πιθανότητα εμφάνισης νόσων, ενώ ταυτόχρονα μειώνεται η προσέλκυση παρασίτων.
  • Εξοικονόμηση ενέργειας.
  • Εξοικονόμηση υδάτων.
  • Αύξηση της παραγωγικότητας του αγροκτήματος.

Credits: Ugljesa Trkulja

Πώς μπορεί να βοηθήσει το Πρόγραμμα APOLLO

Από τη σπορά ως τη συγκομιδή, το Πρόγραμμα APOLLO βοηθά τους καλλιεργητές να βελτιώσουν τη διαχείριση των υδάτων στα αγροκτήματά τους.
Το APOLLO θα παρέχει τακτικά ενημερωμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες που αφορούν την άρδευση (Υπηρεσία Προγραμματισμού Άρδευσης) καθώς και μετεωρολογικά στοιχεία με τη μορφή χαρτών-μιας-ματιάς. Συγκεκριμένα, το Πρόγραμμα APOLLO θα προσφέρει πληροφορίες για τους χρόνους και την δόση άρδευσης μαζί με τη μετεωρολογική πρόβλεψη.
Οι αγρότες θα μπορούν να χρησιμοποιούν τους εν λόγω χάρτες για να λαμβάνουν καλύτερες αποφάσεις σχετικά με την άρδευση, εξοικονομώντας ενέργεια και χρόνο. Τα αναμενόμενα αποτελέσματα είναι σοδειές υψηλότερης ποιότητας με μικρότερη κατανάλωση νερού.

Η Υπηρεσία Προγραμματισμού Άρδευσης του Προγράμματος APOLLO θα παρέχεται στους αγρότες σε χαμηλό κόστος. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί από κοινού με τις υπηρεσίας Προγραμματισμού Οργώματος και Παρακολούθησης Ανάπτυξης Καλλιεργειών. Οι υπηρεσίες του Προγράμματος APOLLO παρέχονται μεν ανεξάρτητα η μια της άλλης, αλλά η σχέση μεταξύ οργώματος, άρδευσης και ανάπτυξης της καλλιέργειας σημαίνει ότι θα ήταν λογικό οι τρεις αυτές υπηρεσίες να χρησιμοποιούνται μαζί.

Τα σχετικά προϊόντα δεδομένων του Προγράμματος APOLLO αποτελούν επίσης πολύτιμο βοήθημα για τους γεωργικούς συμβούλους, οι οποίοι θα έχουν τη δυνατότητα να προσφέρουν αξιόπιστες πληροφορίες στους πελάτες τους.

Βιβλιογραφικές Πηγές:
1. 1. Huang, B. and Scott NeSmith, D. (1999), “Soil aeration effects on root growth and activity”, Acta Hortic. 504, 41-52, DOI: 10.17660/ActaHortic.1999.504.3, https://doi.org/10.17660/ActaHortic.1999.504.3, https://doi.org/10.17660/ActaHortic.1999.504.3
2. 2. Suat Irmak, Soil and Water Resources Engineer and Irrigation Engineering Specialist, Professor (2014), “Plant Growth and Yield as Affected by Wet Soil Conditions Due to Flooding or Over-Irrigation”, Nebraska extension, Institute of Agriculture and Natural Resources, University of Nebraska-Lincoln.
3. Growstone (2012), “The importance of aeration of soil”.
4. Bhishm Khanna, “What are the harmful effects of excessive irrigation?”, Preserve articles website.

Ιδιαίτερες ευχαριστίες στον επιστημονικό μας σύμβουλο, Κο Ευάγγελο Αναστασίου, Γεωπόνο, Αγροτικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Πηγή φωτογραφιών: Uglješa Trkulja, UPOR